Durgun sular ve iyi temizlenmeyen havuzlara dikkat: Türkiye’de ‘beyin yiyen amip’ tehlikesi var mı?

18‑yaşındaki bir çocuk, ABD’de bir gölette yüzme sırasında Naegleria fowleri enfeksiyonu nedeniyle hayatını kaybetti. Olay, primer amebik meningoencefalit (PAM) hastalığının ölümcül doğasını ve %97’nin üzerinde ölüm oranını gözler önüne serdi. Doç. Dr. Gülay Okay, Bezmialem Vakıf Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı, bu vakayı “sıcak, durgun tatlı sularda suyun burun boşluğuna yüksek basınçla girmesi” üzerinden açıklayarak, hastalığın baş, yüksek ateş, koku duyusu bozukluğu, bulantı‑kusma ve ense sertliğiyle başladığını, kısa sürede komaya ve ölüme yol açtığını belirtti.

Naegleria fowleri, termofilik özellikleriyle sıcak sularda çoğalır; yaz aylarında göller, sulama kanalları, jeotermal kaynaklar ve diğer durgun tatlı sularda risk artar. Soğuk akarsular ve güçlü akıntılar risk oluşturmaz. Suyun sıcaklığı, niteliği, çevresel koşullar ve amibin varlığı birlikte değerlendirilmelidir. Enfeksiyon, ağızdan değil, burun yoluyla oluşur; klorlanmış ve bakımı düzgün yapılan havuzlarda risk yoktur. Klorlanmayan, bakımsız havuzlarda veya doğal durgun sularda amip bulaşma olasılığı bulunur.

Türkiye’de tıbbi literatüre girmiş tek vaka nadir olup, çevresel örneklerde amibin tespit edildiği bildirilmiştir. Ortalama sıcaklıkların yükselmesi ve organik madde artışı, amibin üremesine elverişli koşullar yaratır. İçme suyu arıtma ve dezenfeksiyon sistemleriyle sağlanan su, sindirim sistemi yoluyla enfekte etmez, bu nedenle standart su dağıtımında risk yoktur. Burun irrigasyonu için steril veya kaynatılmış su kullanılması önerilir. Avrupa’da da spor vakalar rapor edilmiş, ancak hastalık çok nadirdir. Türkiye’de ve yurt dışında, sıcak, durgun tatlı sularda başı suya sokmamak, suya atlamamak ve musluk suyundan kaçınmak temel önlemlerdir.