Şaşırdığımızda göz bebeklerimiz neden büyüyor? Bilim insanlarından dikkat çeken açıklama

Göz bebekleri ışığa tepki olarak genişler ve daralır, ancak son araştırma bu değişimin ışıkla sınırlı olmadığını gösterdi. Brown Üniversitesi’nden nörobilimci Matt Nassar ve ekibi, 63 sağlıklı yetişkin gönüllü ile yapılan deneyde, beklenmedik bir renk gösterildiğinde göz bebeğinin çapının arttığını ve bazı beyin dalgalarının yükseldiğini gözlemledi. Deneyde katılımcılara önce gördükleri renkleri hatırlatıldı, ardından öğrendikleri renk diziliminden bir sonraki rengi tahmin etmeleri istendi. Beklenmeyen bir renk ortaya çıktığında göz bebeği genişledi ve EEG kayıtlarında belirli dalga boylarında artış tespit edildi.

Araştırmacılar, bu tepkinin öğrenme biçimini de etkilediğini buldu. Beklentilerle uyumlu görüntülerde katılımcıların tahminlerine daha sıkı bağlı kaldığı, beklenmedik görüntülerle karşılaştıklarında ise bu bağlılık azaldığı rapor edildi. Nassar, beynin yeni bir duruma geçişini “yenileme” moduna benzetti ve bu sürecin temelini, beynin mevcut zihinsel bağlamını güncelleyerek eski beklentileri azaltmakta bulduğu bir mekanizma oluşturduğunu öne sürdü.

Deneyde göz bebeği değişimi, beyin sapında bulunan locus coeruleus adlı küçük bir nöron kümesinin etkinliğiyle ilişkilendirildi. Bu bölge, “savaş‑ya‑kaç” tepkisinde rol oynayan noradrenalin adı verilen nörotransmiterin başlıca kaynağıdır ve beklenmedik olaydan sonra artan aktivitesi göz bebeği genişlemesi ve EEG’deki dalga artışıyla paralel olarak kaydedildi. Bu bulgular, şaşkınlığın sadece anlık bir tepki olmadığını, beynin beklentileri güncelleyerek yeni durumlara daha hızlı uyum sağlamasına yardımcı olan bir mekanizmayı tetiklediğini gösteriyor.